667 ) MANDA SAHİDEN YUVA YAPMIŞ MI SÖĞÜT DALINA ?!..

Manda yuva yapmış söğüt dalına – Aman aman
Yavrusunu sinek kapmış gördün mü, amanin yandım.
Amanin  amanin amanin yandım
Tiridine tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verdim aldım.

Sabahleyin erken çifte giderken – Aman aman
Öküzüm torbadan düştü gördün mü, amanin yandım
Amanin amanin amanin yandım
Tiridine tiridine tiridine bandım
Bedava mı sandın para verdim aldım.

Sabah ezanı okunurken – Aman aman
Müezzin minareden uçtu gördün mü, amanin yandım
Amanin amanin amanin yandım.

   

Artık “Manda yuva yapmış söğüt dalına” diye başlayan türküyü “bu ne manasız şey” diye küçümseyemezsiniz !.. Çünkü İTÜ Türk Müziği Devlet Konservatuvarı kadrosundan Kastamonulu bir akademisyen, anlamsızlığı ile bilinen yöre türküsü hakkında bir makale hazırladı. Türkünün saçma değil, sadece bilgisizlik kurbanı olduğunu ortaya koyan İrfan Kurt (yukarıda), doğru anlaşılabilmesi için yöresel özelliklerin bilinmesi gerektiğini söylüyor :
“Türküler eleştirilmek istendiğinde hep bu örnek dile dolanmıştır. Eğer yöresel kültür, dil, türkünün ne amaçla yapıldığı, neyi anlattığı bilinse eleştirenler herhalde başlarını öne eğerdi..”
Sanatçı ve öğretim görevlisi İrfan Kurt’un makalesi İstanbul Uluslararası Müzikte Temsil Sempozyumu’nda bildiri olarak sunuldu. “Tiridine Bandım”, hem gençler hem de yaşlılar tarafından son derece iyi biliniyor. Kastamonuluların gururu olan türkü efsanevi sanatçı Zehra Bilir’le ulusal bir marka haline geldi. Genç kuşaktan Belkıs Akkale ve Kubat gibi şarkıcılar da seslendirdi. Ayrıca, kendine “tiridinebandim.com” adresini alan bir Kastamonu sitesi isteyene türküyü günün her saati online dinletiyor..

5 SORUDA “MANDA YUVA YAPMIŞ SÖĞÜT DALINA” TÜRKÜSÜ…

“Kastamonu’da mandalar söğütlere tırmanır mı ?..”

Hayır. Yöredeki mandaların yurdun diğer bölgelerindekilerden farkı yoktur. Türkünün derlendiği Tosya, bilindiği gibi pirinci ile ünlüdür. Çeltik tarlalarının sürülmesinde kullanılan manda, yaz sıcağında serinlemek için az kıllı olan derisini çamura bular. Bunun için de göletlerin kenarlarında bulunan ve dalları da suyun içine kadar uzanan salkım söğütlerin gölgesine yatar. İşte, “mandanın söğüt dalına yuva yapması” budur..

“Yöredeki sinekler manda yavrusu kapacak kadar büyük mü ?”

Kastamonu’da ne manda yavruları normalden küçük, ne de sinekler manda kapacak kadar büyüktür. “Yavrusunu sinek kapması”, yavrunun sinek tarafından ısırılmasıdır. Çünkü yörede “kapmak” sözcüğü, tıpkı “köpek kapar” der gibi, alıp götürmek değil, “ısırmak” anlamı taşıyor..

“Öküz nasıl torbadan düşüyor ? Hatta oraya nasıl girmiş ?”

Yörede öküzler bir yerden diğer yere götürülürken hayvan ekinlere zarar vermesin diye boynuna yem torbası takılır. Böylece hayvan yolda yemlenirken zamandan da tasarruf edilmiş olur. “Öküzüm torbadan düştü”, yem torbasının boynundan çıkması, yani hayvanın yemeden kesilmesi anlamına geliyor..

“Minareden uçan müezzinin Hezarfen ile bir ilgisi var mı ?”

Bu deyiş halk kültürüyle ilgilenenlerin kolay tahmin edebileceği bir şey. Müezzinin ezan okurken minareden uçması, Hezarfen Çelebi gibi gökte süzülmesi değil ; erenlere karışması, ermesi anlamına geliyor..

“Manda söğüt gölgesine yatmış, yavrusunu sinek ısırmış, öküzün iştahı yok, müezzin de ermiş. E yani ?”

Bu türkü ozanların bey aleyhine söz söylemelerinin yasaklandığı bir ortamda doğuyor. Ozana bir eğlencede türkü söyleme emrivakisi yapılmış, önüne de kuru ekmeklerden oluşan yemek (tirit) konmuş. Ozan da yapılan haksızlığı, ince zekası ve hiciv yeteneğiyle dile getirmiş..

SAVAŞ ÖZBEY’in 30 Nisan 2006 tarihli Hürriyet gazetesinin Hürriyet Pazar ekinde yer alan, “Meğerse Manda Söğüt Dibine Yuva Yapmış” başlıklı yazısından alınmıştır..   

Leave a reply:

Your email address will not be published.